Van een complex speelveld naar een gezamenlijk vertrekpunt: waar de blauwdruk vandaan komt, voor wie hij is en wat hij je biedt.
Energie wordt steeds bepalender voor gebiedsontwikkeling
Werk je aan een gebiedsontwikkeling, dan speelt energie een steeds grotere rol. Is er voldoende ruimte op het elektriciteitsnet wanneer het gebied wordt opgeleverd? Wanneer ontstaat de energievraag precies? Welke informatie heb je nodig om daar inzicht in te krijgen? Welke partijen moet je betrekken? En welke informatie kan en mag worden gedeeld?
Het beantwoorden van deze vragen is niet eenvoudig. Bij een gebiedsontwikkeling zijn veel verschillende organisaties betrokken. Iedere partij kijkt vanuit een eigen rol, verantwoordelijkheid en belang naar de opgave en beschikt over andere kennis en informatie. Daardoor is het soms lastig om het volledige speelveld te overzien. Wie heb je wanneer nodig? Welke informatie is beschikbaar? Welke informatie ontbreekt? En wie is waarvoor verantwoordelijk?
De DMI Energiescan-blauwdruk helpt om dit speelveld inzichtelijk te maken en biedt een gezamenlijk vertrekpunt om het gesprek over energie in gebiedsontwikkeling te voeren.
Een gezamenlijke opgave
Gemeenten, netbeheerders, provincies, bedrijven en ondernemers, bewoners, energiecollectieven en andere betrokken partijen hebben elkaar nodig om verder te komen. Geen enkele organisatie beschikt over alle informatie, bevoegdheden of middelen om de energieopgave binnen een gebied zelfstandig op te lossen.
Juist daarom begint de aanpak niet bij het verzamelen van zoveel mogelijk data, maar bij het gezamenlijk begrijpen van de opgave. Wat willen we in dit gebied bereiken? Wie zijn daarbij betrokken? Welke belangen en spanningsvelden spelen er? En wie voelt zich verantwoordelijk voor welk onderdeel van de opgave? Door deze vragen eerst met elkaar te beantwoorden, ontstaat een gezamenlijk vertrekpunt voor de vervolgstappen.
Voor iedereen die aan een gebied werkt
De DMI Energiescan-blauwdruk is bedoeld voor iedereen die vanuit zijn eigen rol betrokken is bij energie in gebiedsontwikkeling. Denk aan gemeenten, netbeheerders, provincies, bedrijven en ondernemers, bewoners, energiecollectieven en andere organisaties binnen het speelveld.
Iedere partij kijkt vanuit een ander perspectief naar de opgave. Wat voor de ene organisatie belangrijk is, kan voor een andere partij juist een spanningsveld opleveren. Ook heeft iedere partij andere informatie nodig en beschikt zij over andere informatie.
De blauwdruk brengt deze verschillende perspectieven bij elkaar. Zo wordt inzichtelijk welke partijen betrokken zijn, welke belangen en verantwoordelijkheden spelen en waar partijen elkaar nodig hebben om gezamenlijk verder te komen.
Eerst de opgave begrijpen, dan de data
Bij complexe energievraagstukken is de neiging groot om direct op zoek te gaan naar data of technische oplossingen. Hoeveel capaciteit is er beschikbaar? Welke gegevens hebben we nodig? En waar kunnen we die vinden? Maar voordat duidelijk is welke data nodig zijn, moet eerst duidelijk zijn welke vraag eigenlijk moet worden beantwoord.
Daarom begint de blauwdruk bij het bepalen van een gezamenlijk doel, het in kaart brengen van het speelveld en het inzichtelijk maken van eigenaarschap. Vervolgens kan de gezamenlijke vraag worden aangescherpt en worden bepaald welke informatie en data nodig en beschikbaar zijn. Zo wordt data geen doel op zich, maar een middel om gezamenlijk tot inzicht en uiteindelijk handelingsperspectief te komen.
Van complex speelveld naar overzicht
De DMI Energiescan-blauwdruk brengt het speelveld rondom energie in gebiedsontwikkeling samen in één overzichtelijk model. Per betrokken partij wordt gekeken naar vijf onderdelen:
Belangwat is voor deze partij belangrijk?
Spanningsveldwaar kunnen belangen, doelen of mogelijkheden botsen?
Organisatiedoelwat probeert de organisatie vanuit haar eigen rol te bereiken?
Informatiebehoeftewelke informatie heeft de partij nodig?
Informatieaanbodover welke informatie beschikt de partij en wat kan zij bieden?
Door deze onderdelen voor verschillende partijen naast elkaar te zetten, wordt zichtbaar hoe zij zich tot elkaar verhouden. Waar komen belangen samen? Waar ontstaan spanningsvelden? Welke informatie ontbreekt? En waar zijn partijen van elkaar afhankelijk? De blauwdruk schrijft daarbij geen oplossing voor. Het model helpt om de juiste vragen te stellen, de juiste partijen te betrekken en het gesprek met elkaar te voeren.
Leren vanuit de praktijk
De blauwdruk is niet alleen vanuit theorie ontwikkeld, maar wordt ook toegepast op verschillende gebiedsopgaven. Daarbij is bewust gekozen voor drie casussen die sterk van elkaar verschillen: Nieuw Brandevoort in Helmond, Amersfoort en het Innovatiekwartier in ’s-Hertogenbosch. De verschillen tussen deze gebieden zijn juist waardevol. De ene casus gaat over een nieuw gebied waar nog veel kan worden vormgegeven, de andere over een bestaande stad waar de druk op het elektriciteitsnet al groot is en de derde over een gebied dat transformeert en een ander energieprofiel krijgt. Door de blauwdruk in deze verschillende situaties toe te passen, wordt zichtbaar wat werkt, waar knelpunten ontstaan en welke onderdelen ook voor andere gebiedsopgaven bruikbaar zijn.
Nieuwbouw
Nieuw Brandevoort, Helmond
Nieuw Brandevoort is een grootschalige nieuwbouwontwikkeling waar de toekomstige energievraag nog grotendeels moet worden gevormd. Er zijn nog geen nieuwe aansluitingen en veel structuren en afspraken liggen nog niet vast.
Dat biedt ruimte om energie vanaf het begin mee te nemen in de ontwikkeling van het gebied. Tegelijkertijd is er nog geen gebruiksdata uit het toekomstige gebied beschikbaar. Dat roept bijvoorbeeld de vraag op hoe gegevens uit een vergelijkbaar bestaand gebied kunnen worden gebruikt om inzicht te krijgen in de toekomstige energievraag.
Deze casus helpt daarmee te onderzoeken hoe de blauwdruk al vroeg in het ontwikkelproces kan worden ingezet.
Verdichting onder schaarste
Amersfoort
In Amersfoort komen woningbouw, mobiliteit, bedrijvigheid en verduurzaming samen binnen een bestaande stad waar netcongestie al een belangrijke beperking vormt.
Hier liggen infrastructuur, aansluitingen en veel bestaande afspraken al vast. De opgave is daardoor anders dan bij een nieuwbouwgebied: hoe creëer je binnen een bestaand energiesysteem en beperkte netcapaciteit toch ruimte voor ontwikkeling?
Deze casus helpt te onderzoeken hoe de blauwdruk werkt in een situatie waarin de schaarste al aanwezig is en verschillende ruimtelijke en energetische opgaven tegelijkertijd om ruimte vragen.
Transformatie
Innovatiekwartier, ’s-Hertogenbosch
Het Innovatiekwartier in ’s-Hertogenbosch is een transformatiegebied. Er is bestaande infrastructuur en er zijn bestaande aansluitingen, maar het toekomstige gebruik van het gebied verandert. De focus op data en ICT brengt bovendien een ander energieprofiel met zich mee dan bijvoorbeeld een reguliere woonwijk.
Hier speelt daarom onder andere de vraag hoe ambities voor de toekomstige functies in een gebied kunnen worden vertaald naar een concrete energievraag en welke bestaande infrastructuur daarvoor kan worden benut.
Deze casus helpt te onderzoeken hoe de blauwdruk werkt bij een gebied waar het bestaande en toekomstige energiesysteem met elkaar moeten worden verbonden.
Verschillende situaties, één aanpak
De kracht van de drie casussen zit in hun verschillen: nieuwbouw waar nog veel kan worden vormgegeven, verdichting waar ruimte en netcapaciteit al onder druk staan en transformatie waar bestaande infrastructuur een nieuwe functie moet ondersteunen. Juist door de blauwdruk in verschillende situaties toe te passen, wordt duidelijk welke onderdelen breed bruikbaar zijn en waar verdere aanscherping nodig is.
Ook wanneer een proces ergens vastloopt, levert dat waardevolle inzichten op. Het maakt zichtbaar welke informatie ontbreekt, waar verantwoordelijkheden nog niet duidelijk zijn of waar een aanvullende stap in de samenwerking nodig is. Zo dragen de praktijkcasussen niet alleen bij aan een oplossing voor één gebied, maar ook aan het verder ontwikkelen van een aanpak die bij volgende gebiedsopgaven opnieuw kan worden gebruikt.
Wat biedt de DMI Energiescan-blauwdruk?
De DMI Energiescan-blauwdruk helpt om grip te krijgen op het complexe speelveld rondom energie in gebiedsontwikkeling. De blauwdruk helpt je om:
inzicht te krijgen in de betrokken partijen en hun rol;
belangen en spanningsvelden zichtbaar te maken;
duidelijk te krijgen waar verantwoordelijkheden en eigenaarschap liggen;
informatiebehoefte en informatieaanbod bij elkaar te brengen;
eerder de juiste vragen te stellen;
de juiste partijen op het juiste moment te betrekken;
gezamenlijk toe te werken naar een handelingsperspectief;
ervaringen uit een gebied vast te leggen en bruikbaar te maken voor volgende gebiedsopgaven.
Het doel is niet om één standaardoplossing voor te schrijven. Iedere gebiedsontwikkeling is anders. De blauwdruk biedt juist een gezamenlijke basis om de opgave te begrijpen, het juiste gesprek te voeren en van daaruit samen verder te komen.
